Curator van de expo 'You Want it Darker'
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/publicaties/zigzagzigzag/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/171117-113.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=3271b062702b47b28cf7e06fa2aab6f5)
Veel mensen denken dat het in de kunst om schoonheid draait, maar eigenlijk is het duistere vaak de grote motor voor het maken van kunst. Als je naar de wereld kijkt is deze helemaal niet zo fraai. Juist dat moeten we leren accepteren. De voortdurende focus op geluk camoufleert de donkere krochten van ons bestaan. De duistere kant van de kunst verbindt je met de minder florissante eigenschappen die bij ieder mens onder de oppervlakte liggen. Je eigen duistere kanten onderkennen is waarschijnlijk het meest angstige avontuur.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/publicaties/zigzagzigzag/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/picasso110_180918_060816.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=800&q=100&w=800&s=e5dec71c1d93e63c34a4dba442d44ca3)
De kosmos schreeuwt. Het beton getuigt van het geweld waarmee het tot muur is geslagen. het beton schreeuwt. Het gras zucht onder de tanden van het dier. En de mens? Wat zullen we zeggen van de mens?
Het begin van deze tentoonstelling ligt in het filmessay dat ik in filmmuseum Eye zag: To Stay Alive A Method.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/171117-091.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=a7e007711cb76d1ce95249257eaf412f)
Iggy Pop spreekt rechtsreeks tegen ons met zijn stem die vanuit het graf lijkt te komen: via citaten van Michel Houellebecq. Houellebecq roept hij op om onze ketens te breken, ook al is eenzaamheid de prijs die we daarvoor betalen.’ Ondertussen ligt hij met zijn blote voeten languit in het gras of praat van achter het stuur van zijn Rolls-Royce, dat alleen is al onvergetelijk.Hij leest stukken voor uit het essay ‘Leven, lijden, schrijven’ van Houellebecq. Deze schreef de tekst eind jaren 80 toen hij vereenzaamd op een armoedig zolderkamertje woonde na een heftige burnt out, als om zichzelf moed in te spreken.
Houellebecq bepleit een terugkeer naar de bron namelijk het lijden. Nu is het niet zo dat ik dol ben op lijden maar wel dat ik het een mooi tegenwicht vindt voor het alsmaar streven naar geluk, dat de toon bepaalt van onze maatschappij.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/publicaties/zigzagzigzag/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/garage4.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=800&q=100&w=800&s=d96b503a1b97017720b3ef9249ffe9b5)
‘Waartoe zijn wij op aarde?’ vraagt Tijs van den Brink aan Jeroen Pauw in het programma ‘Adieu God’. ‘We zijn op aarde om een beetje gelukkig te zijn’, zegt Pauw. ‘Het is puur toeval dat we hier op aarde zijn maar je kunt jezelf wel een missie geven. Ik zie het als mijn taak om te zorgen dat de mensen met wie ik samen ben het dan leuk hebben, omdat ik me er dan goed bij voel.’
Het streven om het altijd maar leuk te hebben. En wat als het tegenzit, als een geliefde overlijdt, als het leven zo zwart als de nacht voelt. Je verdrinkt in verdriet en voelt je extra eenzaam omdat niemand weet hoe te reageren op jouw verdriet. Hoe om te gaan met lijden?
Deze tentoonstelling is handleiding om het leven te leven in al z’n complexiteit.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/You-Want-it-Darker_04.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=975e0f34792d5a0a945163f64c2b5377)
In het film essay is Iggy Pop aan het woord en daarnaast ontmoeten we mensen die in psychische nood zijn en een uitweg vinden in het maken van gedichten, schilderijen. We zien een onbekende kunstenaar die werkt aan een geheime installatie in zijn kelder, gespeeld door Houellebecq zelf.
Een van hen is Anne-Claire, een vrouw die aan psychoses lijdt en volgens Houellebecq iemand die de stappen van z’n pamflet doorlopen heeft, en haar psychische worstelingen heeft omgezet in wonderlijke gedichten.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/You-Want-it-Darker_05_180620_093545.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=82768010233d6f6ae19dd3ac3609bfed)
Deze expositie gaat dan ook gaat over de waarde van het anders zijn, het individu dat niet per se gelukkig hoeft te zijn, maar wel zich kan uiten, scheppen. De oproep om terug te keren naar de oorsprong, het lijden, klinkt vreemd, wie wil er nu lijden. Maar het spreekt me aan in een maatschappij waar het streven naar geluk zijn de norm lijkt te zijn.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/publicaties/zigzagzigzag/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/Thomas-Zipp-A.B.-Boresight-Error-2011.png?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=1116&q=100&w=800&s=83f7bdae2ca69338c540f86784ff3ad8)
In deze tentoonstelling gaan de werken van Hanne van der Woude en Thomas Zipp over deze mensen met een psychiatrisch verleden en die door creativiteit daar boven uit komen.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/Aimee-Zito-Lema-The-Subversive-Body.png?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=669db2832c0817ef3461d0ed4ac2fa38)
Hoe te leven is de vraag.
Het lichaam leeft, maar hoe en waarvan. Het heeft eten nodig, kleding, een huis. Het lichaam functioneert binnen een economisch model. In 2016 woonde ik een interview bij met de econoom Thomas Sedlácek. Het algemene idee is dat de economie een waardevrije wetenschap is, gebaseerd op feiten. Maar voor Sedlácek is de economie een product van onze beschaving. ‘Zelfs het meest doorwrochte wiskundige model,’ zegt hij, ‘is op de keper beschouwd een verhaal, een parabel, maar dat wiskundige model is onze poging om de wereld waarin wij leven op een rationele manier te doorgronden.’
Economie zou weer in dienst moeten staan van menselijk welzijn in de breedste zin van het woord; welzijn in de vorm van vriendschap, liefde, onderlinge betrokkenheid en de optimale mogelijkheid te genieten van natuur en cultuur.
Hoe te ontsnappen aan de gedachte dat werk onze identiteit is, en op de hielen gezeten door faalangst, burn outs. Het lichaam werkt en werkt en werkt.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/You-Want-it-Darker_08_180620_093545.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=cb6126e05cdb042dafb4fd229f8440f9)
Hoe te leven. Kan kunst ons helpen met deze vraag?
Juist bij beeldende kunst ligt de ‘waarde’ in een immaterieel vlak. De waarde van kunst is een ongrijpbaar gegeven, een ondefinieerbaar product waarvan je tóch weet dat het de mens goed zal doen. De verbeelding brengt je naar plaatsen waar je nog niet bent geweest en vertelt je verhalen die je nog niet kent. Het onbekende ontdekken, daarin ligt een belangrijke waarde van kunst. En dat helpt weer om het oordeel buiten de deur te houden. Over goed en kwaad, over wat wel en niet zou mogen, morele oordelen. Kunstenaars staan midden in het leven en onderzoeken dat leven, daar kan wel een advies in zitten maar altijd op een complexe en verpakte manier.
Kunst leerde mij op een abstracte manier naar het leven en de daarbij horende emoties kijken.
Adriaan van Dis formuleerde het belang van boeken als volgt: ‘Als je een boek leest van de schrijver Juan Gabriel Vasquez dan begrijp je de donkere kanten van Colombia, als je dat leest begrijp je Zuid-Amerika beter, er zijn feiten maar je hebt ook emoties en inconsequenties en daar gaan romans over. Lees een boek en je begrijpt de wereld beter en mogelijkerwijs jezelf.’
Het belang van de herinnering: middels de voorgeschiedenis begrijp je een samenleving beter, de mens die nu leeft maar het verleden altijd met zich meedraagt. Dat is terug te vinden in de werken van David Favrod, Natasja Kensmil en Aimee Zito Lema.
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/You-Want-it-Darker_10.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=cb67e41c4a9f3c48494081154d5b78dd)
Veel mensen denken dat het in de kunst om schoonheid draait maar eigenlijk is de grotere motor de duistere kant van de mens. Als je naar de wereld kijkt is deze helemaal niet zo fraai en juist dat moeten we leren accepteren. Geluk, en de focus hierop, camoufleert de donkere krochten van ons bestaan. Ik hou ook van duistere kunst, omdat het je (in het geheim) verbindt met de minder florissante eigenschappen en onvolmaaktheden die bij ieder mens verstopt onder de oppervlakte liggen. En je eigen duistere kanten onderkennen is waarschijnlijk het meest angstige avontuur.
Een dode dichter schrijft niet meer. Het is dus belangrijk dat u blijft leven, stelt Houellebecq. Om die simpele reden heb ik het lichaam centraal gesteld. Ook om mezelf een beperking te geven. Want er zijn natuurlijk vele werken te vinden voor een tentoonstelling over How to live, die reflecteert op het leven in zijn totaliteit. Ik heb voor deze werken gekozen, en er is een handleiding aanwezig waarbij ik bij ieder werk aangeef waarom ik dit speciale werk heb gekozen.
Al met al is het een handleiding voor het moeilijke lastige leven.
Kunstenaars: Gijs Assmann, Olga Balema, Tom Lore de Jong, David Favroid, Valentina Gal, Nastasja Kensmil, Klaas Kloosterboer, George Korsmit, Duran Lantink, Berend Strik, Hristina Tasheva, Julie van der Vaart, Hanne van der Woude, Thomas Zipp, Aimee Zito Lema
![](https://hannehagenaars-cdn.imgix.net/projecten/tentoonstellingen/2017-you-want-it-darker/You-Want-it-Darker_12.jpg?auto=compress%2Cformat&crop=focalpoint&fit=crop&fp-x=0.5&fp-y=0.5&h=525&q=100&w=798&s=60ffaadba5ccc8147ee87f5596ba0126)